Alle teksten werden gepubliceerd in Blauwdruk, ons driemaandelijkse magazine. Klik hier om de edities in hun geheel door te nemen.

30-10-2008: HET RIJNLANDMODEL IS DOOD

Deze zomer vierde Duitsland de zestigste verjaardag van haar naoorlogs Wirtschaftswunder. Toen de oorlog in Europa in 1945 ten einde kwam, was Duitsland een puinhoop: haar steden waren vernietigd, miljoenen burgers waren gedood, veelvouden daarvan waren gewond, voedsel was schaars, hongersnood loerde om de hoek, de vluchtelingenkampen barstten uit hun voegen en ook de gevangenissen puilden uit met iedereen die ook maar van de kleinste misdaad beticht kon worden. De Nazi’s hadden doorheen de jaren een allesomvattend controlesysteem op poten gezet dat zowel productiequota als de prijzen van goederen en de lonen van werknemers overspande. De oorlogsmachine van de Nazi’s werd hoofdzakelijk gefinancierd door het bijdrukken van waardeloze Reichsmarken met een ongeziene vorm van “repressed inflation” tot gevolg. Zeldzame goederen werden eerst gerantsoeneerd maar ook dat bracht geen soelaas: na enige tijd werden deze goederen gewoon niet meer geproduceerd. Tegen de overgave van de Nazi’s in mei 1945 bengelde Duitsland socio-economisch dan ook over de afgrond. En daar hadden zowel hun mislukte planeconomie als hun middelenverslindende oorlog schuld aan.

Na de overgave van Nazi-Duitsland werd het land in vier bezettingszones onderverdeeld. In Sovjetgebied werd de industrie ontmanteld en naar het moederland verscheept als “herstelbetalingen” en/of oorlogsbuit, werd een Stalinistisch communistisch schrikbewind geïnstalleerd en kregen Sovjetsoldaten de toestemming om de lokale Duitse bevolking te terroriseren. Honderdduizenden van hen kwamen later om in sinistere strafkampen in Siberië. De drie Westerse bezettingszones maakten zich niet schuldig aan Sovjettoestanden maar hun medeleven voor de Duitsers was even gering. De Duitsers, ofschoon officieel dan wel “gedenazificeerd”, bleven nog steeds “vijanden” in de ogen van de VS, het Verenigd Koninkrijk, en - vooral - Frankrijk. Buitensporige gulheid jegens de lokale Duitsers kon van hen dan ook niet verwacht worden. Daarenboven hadden de militaire bezettingsoverheden ook geen enkele economische bagage. Gevolg? De Nazi-planeconomie met prijs-, loon- en productiebeperkingen bleef ook na de oorlog behouden.

Gelukkig voor de Duitsers waren niet alle intelligentsia door de Nazi’s uitgemoord of door de Amerikanen naar de VS verscheept. Onder de hoede van Walter Eucken, een professor aan de universiteit van Freiberg, ontstond langzamerhand een kleine dissidente denkgroep van vrijemarktadepten. Deze groep bestond al voor de oorlog, maar moest onder het Nazibewind ondergronds gaan, zodat het na de oorlog moeilijk heropgericht kon worden, maar uiteindelijk lukte het dan toch. Hun inspiraties waren de gekende Oostenrijkse economen Ludwig von Mises, Friedrich von Hayek en Wilhelm Röpke, wiens boeken ook onder het Nazibewind clandestien in hun groepje circuleerden. Euckens luitenant Ludwig Erhard werd in 1946 door de Amerikanen aangesteld als de kersverse Beierse economieminister, een functie die hij tot 1948 met verve zou blijven bekleden. Als minister in de Amerikaanse bezettingsoverheid van Beieren bleef hij de vrije markt verdedigen en trachtte hij een ommeslag in de geesten van de Duitsers te bewerkstelligen. Volgens Erhard hadden de Duitsers zelf schuld aan de economische chaos en konden zij de situatie enkel maar omkeren door hard werk, veel sparen en zelfverantwoordelijkheid inzake sociale thema’s. Erhard was geen pessimist: hij geloofde dat Duitsland ondanks alles een nieuwe plaats te wachten stond in het rijtje van de beschaafde en welvarende landen van de wereld.

In 1948 fuseerden de drie Westerse bezettingszones in één administratief geheel met Ludwig Erhard als minister voor economische zaken. Zijn eerste grote maatregel was munthervorming. Erhard wist de inflatie terug te dringen en monetaire stabiliteit te verzekeren door de invoering van een nieuwe Duitse munteenheid, de Deutsche Mark en door dit te koppelen aan een vermindering van de munthoeveelheid in circulatie. West-Duitsers konden tien Reichsmark inwisselen voor één Deutsche Mark. De tweede stap in de sanering van de naoorlogse Duitse (plan)economie was het afschaffen van de controles op prijzen, lonen en productie. Erhard kondigde deze afschaffing zondags af op de radio en liet deze maatregel de dag nadien al in voege treden, tegen het advies van alle anderen in. Naar verluidt zou de Amerikaanse legerbevelhebber Lucius Clay hem gezegd hebben dat “al zijn adviseurs zeggen dat hij een enorme fout maakt”, waarop Ludwig Erhard “luister niet naar hen, mijn adviseurs zeggen hetzelfde” geriposteerd zou hebben. Deze anekdote is treffend voor de gangbare economische modellen van die tijd.

De positieve effecten van deze twee maatregelen bleven niet lang op zich wachten: goederen werden minder schaars, meer en meer Duitsers konden een job vinden en de prijzen namen gestaag af - na in het begin wel even te stijgen, maar dat is normaal in zulke schokeffectsituaties. Een half jaar later was de productie al met 46% gestegen, en nog eens zes maanden later al met 81%. Tegen eind 1950 was de zieke Duitse economie aan de betere hand: de landbouw- en industriële output was dermate gigantisch dat de prijzen ettelijke factoren lager waren dan in 1948 en dat de levenskosten van de Duitsers drastisch teruggedrongen konden worden. Maar de Duitse motor zou pas echt uitzonderlijk beginnen draaien in de tweede helft van de jaren 1950 en tien jaar later zou Duitsland met een enorme voorsprong de sterkste economie van gans Europa zijn, ook in vergelijking met landen als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk die de oorlog nochtans gewonnen hadden. De gelden van het Marshallplan droegen minder bij tot deze remonte dan in andere Europese landen en de verwezenlijkingen van de Duitse economisten zijn dan ook meer te danken aan hun beleid en visie dan aan externe financiële hefbomen.

Maar het is niet al goud wat blinkt: de hervormingen in West-Duitsland maakten wel komaf met de meest schrijnende uitingen van de Nazi-economie zoals de centrale planning, de controles op prijzen, productie en lonen, en het monetaire wanbeleid, maar van een échte vrijemarkteconomie was geen sprake. Eucken, Röpke en Erhard waren filosofisch misschien wel libertariërs, maar in de praktijk lieten ze het politieke pragmatisme vaak zegevieren, onder het motto van de promotie van “sociale cohesie”. Hun economisch beleid werd later bekend als het “Rijnlandmodel”: een middenweg tussen een vrijemarkteconomie en een genereuze herverdelende welvaartsstaat. Het Rijnlandmodel zou later ook elders als “social market economy” doorgevoerd worden, zijnde dan wel met véél minder succes dan in Duitsland dat omwille van historische redenen meer dan eender welk ander land bereid was de vangnetten te vrijwaren van sociale parasieten op zoek naar een hangmat.

Ook lieten de Duitsers de planzucht van de overheid niet ontsporen omdat de gevolgen van een overdreven planeconomie hen nog vers in het geheugen zaten. De twee aspecten van het Rijnlandmodel die de vrije markt het meest ondermijnen, tot op vandaag, waren ook toen de strakke reguleringen van grote bedrijven en het systeem van “medezeggenschap” tussen vakbonden en directie via permanente sociale onderhandelingen. Vanaf het begin van de naoorlogse Duitse economie bestonden de instellingen al die later de deur zouden open zetten voor almachtige belangengroepen, hoge inkomstenbelastingen, de herverdeling van meer dan 40% van het BNP, de chantage van bedrijven door vakbonden en de algemene cultus van politiek paternalisme, en de gehele Duitse economie zouden verlammen.

Zestig jaar na de introductie van het Rijnlandmodel is het voor iedereen duidelijk dat de beleidsmakers van toen de zaden voor hun eigen ondergang geplant hebben door structuren te creëren die mettertijd opnieuw zouden leiden tot politieke corruptie, intellectuele fraude en nieuwe vormen van verregaande overheidsinmenging in de economie. In mijn ogen, en in die van éénieder met een minimale kennis van macroeconomie, is de markt ofwel vrij ofwel is ze dat niet. Ofwel bepalen consumenten en producenten de prijzen, de lonen en de productie, ofwel bepaalt de overheid dat. Ofwel is de individuele burger een vrij man die een vredesvol leven mag leiden zonder lastig gevallen te worden en die vrijwillig met anderen mag handel drijven of zich met hen associëren, ofwel is de burger een pion op een politiek schaakbord, die vatbaar is voor manipulatie en controle wanneer zijn individuele keuzes niet die van de staat reflecteren. Bill Clinton, Wim Kok en Tony Blair hadden ongelijk: er is geen derde weg.

Gepubliceerd door Vincent De Roeck op 30-10-2008

OVERZICHT GEPUBLICEERDE TEKSTEN

DATUM	AUTEUR	TITEL
31-01-2010	Nick Roskams	Creatieve destructie en economisch optimisme	Lees
16-05-2009	Vincent De Roeck	We are all socialists now!	Lees
16-05-2009	Jan Reyntjens	Pleidooi voor een versoepelde wapenwet	Lees
16-05-2009	Jens Moens	De geheelonthouders hebben gelijk...	Lees
16-05-2009	Vincent De Roeck	The Wealth of Nations	Lees
15-05-2009	Simon Van Wambeke	Waarom centraal bankieren crisissen veroorzaakt	Lees
15-05-2009	Vincent De Roeck	Een geschiedenis van de anti-rokersbeweging	Lees
15-05-2009	Philippe Caeymaex	De buitenlandse vertegenwoordiging van deelstaten	Lees
15-05-2009	Kevin Wielockx	De Fortis-aandeelhouders werden onteigend!	Lees
15-05-2009	Vincent De Roeck	Interview met Annemie Neyts en Graham Watson	Lees
14-05-2009	Gloria Alvarez	Bastiat's candlemakers and modern protectionism	Lees
14-05-2009	Vincent De Roeck	The War Between the State and the Family	Lees
14-05-2009	Johan Van Woensel	Activeer de werklozen via het OCMW!	Lees
14-05-2009	Vincent De Roeck	Het liberalisme door een LVSV-bril	Lees
21-12-2008	Vincent De Roeck	Sic transit gloria mundi	Lees
21-12-2008	Johan Van Woensel	Over monarchie en prostitutie	Lees
21-12-2008	Jürgen Vandewalle	Charles Taylor en het einde van de grote verhalen	Lees
20-12-2008	Désirée Senden	Mag een staat onteigenen?	Lees
19-12-2008	Joris Vanlessen	Interview met Pieter Cleppe van Open Europe	Lees
02-11-2008	Vincent De Roeck	Monopolies bestrijden is een economische farce	Lees
02-11-2008	Koen Deconinck	Liberalisme en anarchisme	Lees
01-11-2008	Jens Moens	Milieuproblematiek	Lees
01-11-2008	Norman Barry	Bastiat and the Law	Lees
31-10-2008	Vincent De Roeck	België en de Europese Unie: better off out!	Lees
31-10-2008	Denis Van den Weghe	The rise and fall of Viktor Bout	Lees
30-10-2008	Vincent De Roeck	Het Rijnlandmodel is dood	Lees
30-10-2008	Philippe Caeymaex	Naar een efficiënt België	Lees
30-10-2008	Chris Demeyere	Hoog tijd om het apothekersmonopolie af te schaffen!	Lees
28-10-2008	Christophe Charpentier	Big markets, small governments	Lees
24-10-2008	Vincent De Roeck	The Guide to Reform	Lees
24-10-2008	Jens Moens	Energy, the Master Resource	Lees
23-10-2008	Herman De Croo	Pleidooi voor een nieuw kiessysteem	Lees
23-10-2008	Patricia Ceysens	Vlaamse bedrijven winnen goud in China	Lees
15-10-2008	Vincent De Roeck	Oh ye of little faith!	Lees
12-10-2008	Matthias Storme	De vrijheid van meningsuiting	Lees
28-09-2008	Johan Van Woensel	Hervorm de sociale huisvesting!	Lees
30-05-2008	Vincent De Roeck	Het recht op vrij wapenbezit: from my cold dead hands!	Lees
29-05-2008	Xavier Meulders	Wat heeft de overheid met ons geld gedaan?	Lees
29-05-2008	Jeroen Benning	The centralisation of power in the European Union	Lees
29-05-2008	Philippe Caeymaex	De nucleaire sfinx van Teheran	Lees
29-05-2008	Vincent De Roeck	Rusland na Poetin: de witte raaf en de beer	Lees
28-05-2008	Chris Demeyere	Tibet en de Dalai Lama	Lees
27-05-2008	Xavier Meulders	De klauwen van de Duitse adelaar	Lees
27-05-2008	Jasper Pillen	De val van de Berlijnse muur deed de communistische vijand verdwijnen	Lees
27-05-2008	Chris Demeyere	Lasten omlaag = koopkracht omhoog	Lees
27-05-2008	Xavier Meulders	De waanzin van het moderne dadaïsme	Lees
26-05-2008	Chris Demeyere	Zimbabwe: exit Mugabe?	Lees
26-05-2008	Jeroen Benning	Free speech and the release of Fitna	Lees
26-05-2008	Chris Demeyere	25,000 euro voor Ishtar	Lees
20-04-2008	Vincent De Roeck	De toekomst is mooi, de toekomst is liberaal	Lees
17-04-2008	Jens Moens	De geliberaliseerde energiemarkt	Lees
08-04-2008	David Vercouteren	Anarchisme is anti-liberaal	Lees
07-04-2008	Simon Van Wambeke	Anarchisme: de logica zelve?	Lees
15-03-2008	Vincent De Roeck	Belgische VN-ambassadeurs, tijd om op te krassen!	Lees
14-03-2008	Christophe Charpentier	Klant is koning	Lees
14-02-2008	Vincent De Roeck	Pactio Olisipiensis Censenda Est	Lees
14-02-2008	Xavier Meulders	Waarom Keynes een moslim was	Lees
14-02-2008	Chris Demeyere	Caroline Gennez en de afschaffing van de zorgverzekering	Lees
13-02-2008	LVSV Leuven	Rug aan Rug: war and the non-initiation of violence	Lees
13-02-2008	Vincent De Roeck	De libertarische grondwet	Lees
12-02-2008	Xavier Meulders	Naar een wereldheerschappij van de Civitas Diaboli	Lees
12-02-2008	Vincent De Roeck	De high society	Lees
11-02-2008	Chris Demeyere	Musharraf, een door het Westen getolereerd dictator	Lees
10-02-2008	Nick Roskams	Recensie "1984" van George Orwell	Lees
10-02-2008	Chris Demeyere	Johoho, copyright law and the digital age	Lees
24-12-2007	Vincent De Roeck	Europese liberale jongeren komen samen in Stockholm	Lees
24-12-2007	Arnaud Houdmont	Belgium's last chapter: to be or not to be?	Lees
23-12-2007	Vincent De Roeck	LVSV te gast op de Golden Umbrella Awards	Lees
23-12-2007	LVSV Leuven	Rug aan Rug: het hoofddoekendebat	Lees
23-12-2007	Denis Van den Weghe	Het IFLRY-congres in Sarajevo	Lees
01-11-2007	Vincent De Roeck	De Europese Unie kostte België 711 miljoen euro in 2006	Lees
01-11-2007	Jens Moens	Arm Vlaanderen	Lees
01-11-2007	Vincent De Roeck	Het ware gelaat van de Belgische democratie	Lees
01-11-2007	Bart Dobbels	De dood van de juwelier	Lees
31-10-2007	Vincent De Roeck	The Euro brought Belgium on the edge of the abyss	Lees
31-10-2007	Bart Dobbels	Plagiaat aan de universiteit	Lees
30-10-2007	Vincent De Roeck	The European communist heritage triumphed once again	Lees
30-10-2007	David Vercouteren	Het hoger onderwijs : mijn gedacht	Lees
30-10-2007	Chris Demeyere	Zelfbeschikking voor Brussel	Lees
30-10-2007	Simon Van Wambeke	Frank Van Dun	Lees
30-10-2007	Vincent De Roeck	De duivelsverzen van Angela Merkel	Lees
29-10-2007	Philippe Caeymaex	La Belgique sera federale ou elle ne sera pas	Lees
29-10-2007	Simon Van Wambeke	Ron Paul	Lees
22-05-2007	Vincent De Roeck	Mijn Europa bestaat nog niet	Lees
22-05-2007	Simon Van Wambeke	Belasting is roof	Lees
21-05-2007	Vincent De Roeck	Een standbeeld voor Mao	Lees
21-05-2007	Jasper Pillen	Zelfs een meedogenloos dictator verdient een eerlijk proces.	Lees
21-05-2007	Sebastiaan Pot	Over de zin van het privatiseren van de gevangenissen	Lees
20-05-2007	Vincent De Roeck	Flahaut en het Waalse legioen	Lees
20-05-2007	Yves Broecke	Waar naartoe met Europa ?	Lees
20-05-2007	Chris Demeyere	De opwarming van de Aarde. Is de mens wel de oorzaak ?	Lees
19-05-2007	Vincent De Roeck	Pinochet onder de zoden	Lees
18-05-2007	Brandaan Mombaers	Liberalism, fascism and the right of the strongest	Lees
18-05-2007	Xavier Meulders	Vlaamse onafhankelijkheid: een liberale strijd	Lees
18-05-2007	Simon Van Wambeke	Een gevaarlijk politicus	Lees
18-05-2007	Yves Broecke	Schaf de publiek gestuurde en gefinancierde sociale zekerheid af	Lees
18-05-2007	Vincent De Roeck	Halfslachtig België: piraterij en privacy	Lees
07-11-2006	Yves Broecke	Stop de publieke financiering van ontwikkelingshulp	Lees
07-11-2006	Vincent De Roeck	De erfenis van 11 september	Lees
07-11-2006	Sebastiaan Pot	De nakende hervorming van de assisenprocedure: een gemiste kans	Lees
07-11-2006	Willem Coppenolle	Minder overheid, minder extreem-rechts	Lees
07-11-2006	Chris Demeyere	Somalië, of de wanhopige illusie van anarcho-kapitalisten	Lees
07-11-2006	Jasper Pillen	Liberalisme is niet gelijk aan Vlaams-nationalisme	Lees
07-11-2006	Simon Van Wambeke	De verzorgingsstaat	Lees
07-11-2006	Jasper Pillen	Uitdagingen voor het Belgische lidmaatschap van de UN Security Council	Lees
07-11-2006	Lucas Decuypere	Economische bemoeizucht	Lees
07-11-2006	Vincent De Roeck	De grootste roof uit de geschiedenis	Lees
21-12-2004	Kristof Willekens	Rug aan rug: contra Monarchie	Lees
21-12-2004	Willem Coppenolle	De hervorming van de gevangenisstraf	Lees
21-12-2004	Chris Demeyere	Boekbespreking: De moord op Caesar	Lees
21-12-2004	Willem Coppenolle	Toen de prinsen nog spraken	Lees
20-12-2004	Pieter Cleppe	De vrije meningsuiting als basis van de menselijke beschaving	Lees
20-12-2004	Jasper Pillen	Rug aan rug: pro Monarchie	Lees
20-12-2004	Lucas Decuypere	Senatus Populusque Belgicus: de Senato Belgico	Lees
20-12-2004	Chris Demeyere	Cultuursubsidies? Neen bedankt!	Lees
20-12-2004	Sebastiaan Pot	Over het inkomensafhankelijk maken van de verkeersboetes	Lees
20-12-2004	Charles de Thibault de Boesinghe	We leven niet in een parlementaire democratie	Lees
20-12-2004	Evert Gruyaert	Gijzeling van het sociaal stabiel ondernemingsklimaat	Lees
20-12-2004	Nicolas Raemdonck	De Europese Unie of het superioriteitscomplex van het Westen	Lees
20-12-2004	Katleen Bury	Le Chant des Wallons	Lees
20-12-2004	Brandaan Mombaers	Vitriool: Geen verrechtsing van de VLD, aub!	Lees
12-11-2004	Chris Demeyere	Fair Trade: de weg naar een eerlijker wereld is kapitalisme in een vrije markt	Lees
12-11-2004	Brandaan Mombaers	De Europese Grondwet vs. Politiek Secretariaat	Lees
12-11-2004	Brandaan Mombaers	Vitriool: Over salonliberalen	Lees
11-11-2004	Nicolas Raemdonck	Racisten gediscrimineerd	Lees
11-11-2004	Charles de Thibault de Boesinghe	Kiezen tussen Europa en Vlaanderen? Bevoegheidsverdeling en democratie.	Lees
11-11-2004	Bram Machtelinckx	Zin of onzin van een openbare omroep	Lees
11-11-2004	Evert Gruyaert	"Ja, ik verdiende 22,3 miljoen euro op 3 jaar, EN DAN?!"	Lees
11-11-2004	Kristof Willekens	Eerst de mensenrechten, dan de religie? De godsdiensten van de 21ste eeuw zullen humanistisch of liberaal moeten zijn	Lees
11-11-2004	Pieter Cleppe	Amerikaanse presidenten: groei en crisis van de economie	Lees
01-03-2004	Pieter Cleppe	De migratieproblematiek: een alternatieve oplossing	Lees
01-03-2004	Chris Demeyere	Iedereen een beetje militant	Lees
01-03-2004	Bram Machtelinckx	Kennis als hefboom tot welvaart en welzijn	Lees
01-12-2003	Servaas Vannoote	De grenzen van Europa	Lees
01-12-2003	Pieter Cleppe	Europese defensie met en zonder een leger	Lees
01-12-2003	Chris Demeyere	Naar een Europees privaatrecht	Lees
01-12-2003	Pieter Cleppe	Red onze welvaartstaat. Hervorm de welvaartstaat.	Lees
01-10-2003	Nicolas Bollion	Vergrijzing	Lees
01-10-2003	LVSV-Leuven	Dixit	Lees
01-10-2003	Chris Demeyere	De hi?rarchische positie van de rede en het post-redelijke mensbeeld	Lees
01-10-2003	Llewellyn H. Rockwell, Jr.	Confusion and Clarity in Cancun	Lees
01-03-2003	Pieter Cleppe	Gemeentelijk stemrecht voor niet-EU-burgers: achter de slogans	Lees
01-03-2003	Pieter Cleppe	Drugs	Lees
01-12-2002	LVSV Leuven	Enkele stellingen	Lees
01-10-2002	Pieter Cleppe	We?re gonna hunt ?em down, smoke them outta their holez and bring ?em to justice!	Lees
01-03-2002	Pieter Cleppe	Het onderwijs en de consument	Lees
01-03-2002	Pieter Cleppe	Wat is er mis met links en rechts??	Lees
02-01-2002	LVSV Leuven	Geschiedenis van LVSV Leuven	Lees
02-01-2002	Pieter Cleppe	Sic semper tyrannis!	Lees
02-01-2002	Hugo Lamon	LVSV Leuven in 1984-85	Lees
02-01-2002	Frank Beckx	Liberaal denken, ongebonden en vrij	Lees
02-01-2002	Axel Delvoie	Hand in hand...	Lees
01-12-2001	Pieter Cleppe	Richtingen binnen het liberalisme	Lees
01-10-2001	Pieter Cleppe	Amerika: terugtrekken!	Lees
01-03-2001	Axel Delvoie	Naar een liberale partij	Lees
01-03-2001	LVSV-Leuven	Dixit	Lees
00-00-0000			Lees
00-00-0000			Lees